Getuigen van vroeger gingen teloor - Borculo aan de Berkel

OP EEN STEE IN BORCULO schijnt de tijd te hebben stilgestaan. Men vindt haar bij de oude watermolen in het midden van de Berkelstad. Het is er zo rustig en intiem, dat men onwillekeurig de bekoring van deze plek op zich laat inwerken. Het heldere water van het riviertje komt haast mysterieus aangestroomd van onder de wilgen op beide oevers, die hun lovertrossen buigen tot het water, dat zich tegen de zwarte, bemoste raderen stort, wit-schuimend in de molenkolk verdwijnt en daar zijn weg vervolgt. Aan weerszijden van de molenraderen staan twee oude gebouwen, waar het antieke mechanisme staat opgesteld, dat de molenstenen in beweging brengt, Een penetrante geur dringt naar buiten en in het donkere interieur ziet mor, „,u „„„ men de wit bestoven figuren van de muldersknechten zich nsuwBlijks &ft6kcnen. De hele dag hoort men het bonkende geluid van het water tegen de „ hnatu , n schoepen. Want de watermolen van Stad-Borculo is nog in vol bedrijf en hij verleent sfeer en bekoring aan deze plek en aan de oude stad, die dit monument uit het verleden eigenlijk niet ontberen kan. Immers er zijn niet zoveel monumenten meer in Borculo, die het verleden van de Berkelstad doen herleven. Maar er zal niemand z U n die dit Borculo verwijt. Het zijn machten geweest — door geen mensenhand te beteugelen, — die hier in enkele minuten een brok historie hebben weggevaagd. Op die rampzalige Maandag ln Augustus 1925 raasde de verbijsterende kracht van een cycloon ln de stad. ZO vernielde huizen en kerken, rukte de kruinen van eeuwenoude iepen en verpletterde schilderachtige hoekjes. Het geweld van de wervelstorm liet een mine achter, welker omvang men zich later weer enigszins voor de geest kon halen bij de aanblik van door bommenwerpers verwoeste stadsgedeelten. Maar ondanks alles ls Borculo een karakteristiek stadje gebleven. Met weemoed denkt men evenwel aan de mogelijkheid hoe Borculo had kunnen zijn, indien de vernielende cycloon niet zijn spoor had achtergelaten. Is het te verwonderen ,dat de herinneringen aan de stormramp nog menlgvuldiger zijn dan die aan Borculo's grijze verleden? Vele opschriften en spreuken herinneren aan 10 Augustus 1925, Als hij spreekt, zoo doet Hij eenen stormwind opstaan, zo leest men in het Interieur van de Ned. Hervoimde kerk. En de kerktoren zeil, die onherstelbaar vernield scheen, vermeldt, dat hü is teruggegeven aan de dienst van het Woord. Dank zij de steun van het ganse land en schenkingen uit het buitenland kon Borculo worden hersteld. Met dankDaarheld denkt men er aan terug, want hij weid gegeven uit een geest, die overeenstemde met een gezegde dat uit Borculo afkomstig is, namelijk met Borkelose moate. Rampen, n , Borculo kan er van *>meepraten. De roemruchte bisscnop van Munster, Mommen Berend, deed in Borculo zijn naam eer aan, gelijk hij dat en ln nog erger mate in het Jaar 1672 te Grol had gedaan. In 1349 werd Borculo verwoest door de bisscnop van Utrecht, Jan van Arkel, als wraak voor het feit dat de Heer van Borculo Gijsbert van Bronkhorst, die toen een der machtigste edelen was ln de streek van IJssel en Eerkei, het Twentse stadje Goor in vlammen had doen opgaan. Zo werd Borculo grotendeels verwoest en ruim driehonderd jaar later verteerde het vuur opn ieuw hei stadje, dat op het einde l;n n Wo Mrio OOIIITI c-tn HpT-QnVltnn IrfQQrr van de 14de eeuw stadsrechten kreeg De verwoestingen hebben in vroeger gjj meer recente dagen veel van oudBorculo verloren doen gaan Maar er is nog wel iets behouden gebleven, al loopt men er niet argeloos tegen op. Men moet h(jt zoeken wie ln de Hofstraat loopt zsl nog ccn &&rdi§ poortje tc^snkomcn, dat waarschijnlijk vroeger een der ingangen vormde van het kasteel te Borculo, aan welks voet het stadje ^ïch heeft ontwikke]d Het kasteel werd lri het begin van het Graventijdperk gebouwd. Het moet een trots bouwwerk zijn geweest, met vijf torens en een dubbele rlS een afbeelding van. Maar er is niets meer van overgebleven, behalve de keidergewelven. Zij zijn er nog, maar zy hebben een andere bestemming, dan toen de P ° olse , Pn " s * dam Czartorinksky er woonde of in de dagen dat Prins Willem V er toefde. Vele voorname heren, vorstelijke en adellijke personen hebben er verbleven en het moet een kleurrijke nnhntn<tnn<p min /rnnTnncf mnnnonp man gebeurtenis zijn geweest, wanneer men Zo is er veel in Borculo verloren gegaan, maar ondanks dat blijft dit stadje aan de eertijds zo druk bevaren Berkel uitreed voor de jacht. Vele telgen uit het geslacht van de Lilmburg Stirum s hebben er gewoond. Omstreeks het midden van de vorige eeuw werd het kasteel met bijbehorende goederen gekocht door Baron van Heeckeren te Ruurlo, doch deze deed tiet nst een vijftiental j&ren weer van de hand voor de sloop. Zoals gezegd: de fundamenten zijn nog aanwezig. Zij vormden waarschijnlijk het enige wat nog bruikbaar was. Zij dragen niet ' n trots kasteel met vijf torens, doch een prozaïsche koffiestroop-fabriek. Sic transit. een karakteristieke plaats behouden m het landschap van de Gelderse Achterh npk ^^^^^ ^ et raa dhuis van Borculo gelegen aan de BeckeL